27e jaargang
Earnewâldster Rûnte/Rotonde
Programma foar it winterskoft 2026– 2027
“Dûnsje op ‘e fulkaan”
Yn 1938 skreau de auteur A.M. de Jong in fûl pamflet wêryn’t hy warskôge tsjin de opkomst fan populisme en fascisme yn Europa. It boekje hjit “De Dûns op ‘e Fulkaan” en is spitigernôch noch altyd opmerklik relevant. Sels hjoed de dei dûnset de maatskippij faak skynber soarchleas lâns in ôfgrûn fan soargenmakende ûntwikkelingen, lykas de fernijde opkomst fan populisme en fascisme, klimaatferoaring en de rappe ûntwikkeling fan technologyen lykas AI.
Binne wy wirklik ûnbewust fan wat der yn ‘e wrâld bart, of dûnsje wy gewoan ús eangsten en ûnfeiligens fuort? Hoe fine wy in lykwicht tusken it rjocht foar eagen stean fan ‘e problemen en it net tajaan oan wanhoop?
“Dansen op de vulkaan”
In 1938 schreef de schrijver A.M. de Jong een felle brochure, waarin hij waarschuwde tegen het opkomend populisme en fascisme in Europa. Het boekje draagt de titel “De Dans op de Vulkaan” en is helaas nog opvallend actueel. Ook in onze tijd danst de maatschappij vaak schijnbaar zorgeloos langs een afgrond van zorgelijke ontwikkelingen, zoals o.a. wederom de opkomst van het populisme en het fascisme, de klimaatverandering en de snelle ontwikkeling van b.v. A.I. Hebben we echt niet door wat er gebeurt in de wereld of dansen we onze angsten en onzekerheden weg? Hoe vinden we weer het evenwicht tussen enerzijds de problemen onder ogen zien en anderzijds niet ten onder gaan aan moedeloosheid?
Data: Ynlieders:
- 08 septimber 2026 D. (Dirk ) van de Glind
- 13 oktober 2026 Prof. dr. L. (Laurens) ten Kate
- 10 novimber 2026 Prof. dr.W. J.(Wybo) Dondorp
- 12 jannewaris 2027 Prof. dr. H. S. (Rick) Benjamins
- febrewaris 2027 E. (Enis) Odaci en ds. H.(Herman) Koetsveld
- 09 maart 2027 Dhr. E. J. (Erik-Jan) Tillema
Plaats: de PKN kerk Eben Haëzer, Wiidswei 6, 9264 TL Earnewâld
Tijd: 19.30 – 21.30 u.
Dinsdag 08 september 2026
Dhr. D. (Dirk ) van de Glind
theoloog, docent, beeldend kunstenaar, schrijver.
De dans op de vulkaan – De verbijsterende actualiteit van rasverteller A.M. de Jong. A
.M. de Jong (1888-1943) is vooral bekend van zijn romancyclus Merijntje Gijzens jeugd en jonge jaren. Maar er is meer. Véél meer. Zijn werk is niet alleen doortrokken van zijn liefde voor het leven, maar ook van bewogenheid met mensen aan de zelfkant. De Jong keerde zich met felle woorden tegen sociaal onrecht en religieuze dwingelandij, met een baldadige voorkeur voor ontregelaars en mensen die niet in het systeem passen. Eind jaren dertig waarschuwde hij met ‘De dans op de vulkaan’ voor het opkomende populisme en fascisme en riep zijn lezers op pal te staan voor de democratische rechtstaat. Het zou hem zijn leven kosten. In deze lezing neemt Dirk van de Glind je mee op een boeiende ontdekkingsreis door leven en werk van A.M. de Jong, Je krijgt treffende, soms schurende, maar ook ontroerende, en humoristische passages te horen. Je krijgt fragmenten te zien uit onder meer de film Merijntje Gijzens jeugd (1936) en de gelijknamige tv- serie (1974). En je zult geraakt worden door de verbijsterende actualiteit van deze markante schrijver.
Dinsdag 13 oktober 2026
Prof. dr. L. (Laurens) ten Kate
Laurens ten Kate is filosoof, religiewetenschapper en theoloog. Hij bekleedde de leerstoel ‘Vrijzinnige religiositeit en humanisme’ aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht, gevestigd door de Stichting Stimulering Vrijzinnig Gedachtegoed. Zijn onderzoek richt zich onder meer op nieuwe betekenissen van religiositeit in een seculiere tijd. Onlangs verscheen van hem Wereldtijd. Essay over de vraag van de vreemdeling (Boom, mei 2025).
De ‘nieuwe wereldorde’ is intussen een gevleugelde term geworden. De ‘populistische revoluties’ die overal ter wereld plaatsvinden markeren deze nieuwe orde. Maar is de ‘nieuwe wereldorde’ wel zo nieuw? Angst voor de vreemdeling, afkeer van overheid, wetenschap, rechtspraak en media, en woede over de bizarre huizenprijzen en de groeiende armoede onder mensen met een baan: dat zijn de voornaamste ingrediënten in de populistische keuken. Waar komen ze vandaan? Dat is de kwestie waarin Laurens ten Kate u meeneemt in zijn lezing ‘Tussen markt en volk’, op basis van het gelijknamige boek dat in maart 2026 verscheen bij ISVW-uitgevers.
Ten Kate zoekt vervolgens naar de vele manieren waarop mensen van nu deze wereldorde aan hun laars lappen… Hoe? Door nieuwe, vaak tijdelijke en lokale gemeenschappen te scheppen, tussen markt en volk in. En dat zijn volgens hem niet zelden gemeenschappen die de aloude religieuze vraag naar de zin van het leven op een nieuwe, onverwachte wijze ter sprake brengen.
Dinsdag 10 november 2026
Prof. dr. W.J. (Wybo) Dondorp
Dr. Wybo Dondorp, theoloog en ethicus. Emeritus hoogleraar biomedische ethiek (Maastricht University) en was bijzonder hoogleraar op de Socrates’-leerstoel “Humanisme en ethiek van reproductieve genetica”. Hij is nog actief voor de Gezondheidsraad (commissie Screening rond zwangerschap en geboorte) en een Adviescommissie van het College donorgegevens kunstmatige bevruchting.
Onderzoek met menselijke embryo’s.
In deze lezing komen twee vormen van onderzoek met menselijke embryo’s aan de orde. Als eerste het wetenschappelijk onderzoek dat gericht is op het verkrijgen van betere kennis van voortplantingsproblemen en het ontstaan van aangeboren ziektes.
Het tweede onderwerp is diagnostisch onderzoek bij menselijke embryo’s in de context van voortplanting, als een vorm van medische hulp aan paren met een van tevoren bekend risico op het krijgen van een kind met een ernstige erfelijke aandoening.
Nieuwe ontwikkelingen op beide gebieden zijn regelmatig in het nieuws, waarbij de aandacht vooral uitgaat naar ethische vragen. Mogen menselijke embryo’s speciaal tot stand worden gebracht om te dienen als onderzoeksmateriaal? Hoever reikt de maakbaarheid van de voortplanting? Tot nu toe hebben christelijke politieke partijen bij deze ontwikkelingen vooral op de rem gestaan. Is dat terecht?
Dinsdag 12 januari 2027
Prof. dr. Rick Benjamins
Hoogleraar vrijzinnige theologie aan de Protestante theologische universiteit te Utrecht
Hoe blijven wij humaan in wisselende tijden?
In deze lezing worden drie grote zaken besproken. 1. Een veranderende wereldorde, 2. de vraag wat religie en het christendom daarmee te maken hebben en 3. de vraag wat wij in handen hebben om humaan te blijven en humaniteit te bevorderen.
1. In onze huidige situatie hebben wij te maken met een veranderende wereldorde en binnen Europa lijkt uiterst rechts aan invloed te winnen. Daardoor worden niet alleen meningsverschillen groter, maar verdwijnt ook het kader van rechtstaat en internationale afspraken waarin over meningsverschillen werd onderhandeld.
2. In die situatie hebben de postliberale en postmoderne theologie, die in de laatste decennia bepalend waren, aan zeggingskracht verloren. Religie blijft echter een belangrijke, maar ook ambigue, bron van waarden en levenshoudingen.
3. De christelijke traditie vormt met bijbel en Christus een belangrijke bron om humaan te blijven, mits met openheid en zelfkritisch benaderd.
Dinsdag 09 februari 2027
Ir.E. (Enis) Odaci en ds. H.(Herman) Koetsveld
Ir. Enis Odaci is directeur en eindredacteur van het levensbeschouwelijk magazine Volzin Ds. Herman Koetsveld was tot voor kort predikant van de Westerkerk in Amsterdam
Al vijftien jaar trekken Enis Odaci en Herman Koetsveld samen op in hun missie om ‘de taal van het vertrouwen’ te blijven zoeken in deze tijden van de scherpst mogelijke polarisatie in de internationale, maar ook nationale politiek. Het lijkt wel of de wereld ‘zin heeft’ in een gigantische oorlog. In elk geval worden vele miljarden er voor uitgetrokken om de nieuwste wapensystemen te kunnen aanschaffen. En tegelijkertijd proberen we in onze dorpen en steden zo goed en kwaad als dat gaat ons te verhouden tot de grote problemen van deze tijd, waarbij die van ‘de asielkwestie’ als grootste struikelthema van ons land wordt gepresenteerd.
Koetsveld en Odaci zullen hun visie op onze tijd geven, vanuit hun ervaringen om de verbinding met elkaar en anderen te zoeken. Samen schreven zij de dialoogboeken ‘De Zeven Zuilen’ en ‘Spiegelreis’. Er zal alle ruimte zijn om met elkaar en de inleiders van deze avond het gesprek aan te gaan.
Dinsdag 09 maart 2027
Dhr. E. J. (Erik Jan) Tillema
Erik Jan Tillema (1983) is schrijver, theatermaker en spreker. Geregeld verzorgt hij lezingen waarin kunst, filosofie, religie en oude verhalen centraal staan. Hij werkt als voorganger van de protestantse gemeente Zijpe en de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap De Kapel in Hilversum.
Het epos van Gilgamesh is het oudste heldenverhaal van de mensheid en de eeuwenoude zoektocht naar onsterfelijkheid. Een prachtig verhaal over een dappere koning die strijdt tegen goddelijke bedreigingen. Het is duizenden jaren oud en toch is het centrale onderwerp van het verhaal nog altijd zeer herkenbaar: hoe gaan wij mensen om met de dood?
Ruim vierduizend jaar geleden werd het verhaal over koning Gilgamesh voor het eerst opgeschreven en sindsdien heeft het altijd tot de verbeelding gesproken. Maar wie was deze goddelijke heerser eigenlijk? Was hij een domme spierbundel, of zat er meer gevoel in de halfgod die bang was om vergeten te worden ?
Religiewetenschapper Erik Jan Tillema hertaalde het oude verhaal vanuit nieuwe invalshoeken. Het resultaat is inspirerend én actueel.
Algemene informatie:
- De avonden verlopen volgens een vast stramien, nl. opening – inleiding van ongeveer 45 minuten – pauze van ongeveer 20 minuten – beantwoorden van vragen en discussie –
- De fiertalen binne sawol Frysk as Nederlânsk / de voertalen zijn zowel Fries als Nederlands. De lezingen worden in het Nederlands gehouden.
- In de pauze kunnen schriftelijke vragen bij de inleider ingeleverd
- In de pauze is er koffie/thee te koop voor € 1,50.
- In het gebouw mag niet worden gerookt
Bankrekening: NL59RABO0348633483 ten name van: St. Earnewaldster Runte
Toegang: € 40,00 voor alle lezingen, bij opgave is het absoluut noodzakelijk om naam en e- mailadres op te geven. Een losse lezing kost € 10,00 en kan ook ter plekke worden betaald.
De ‘Earnewâldster Rûnte / Rotonde’ is een studiekring, die zich als doel stelt om nieuwe wetenschappelijke inzichten op theologisch gebied, als mede de ontwikkelingen die daarmee samenhangen onder de aandacht van de deelnemers te brengen.
Met de serie thematische lezingen die we jaarlijks aanbieden proberen wij uw nieuwsgierigheid te prikkelen op het vlak van vragen rond religie, levensbeschouwing en zingeving.
Leden van het bestuur zijn: Hein Bergman (voorzitter), Mieke de Haan – van Medevoort, Elly Heuzeveldt (penningmeester), Jelle Rollema, Hermien Terwel (secretaris)
Voor meer informatie: www.er-rotonde.nl of bij Hein Bergman (06 55 18 73 46)
Opgeven voor deze ciclus van lezingen via e-mail: earnewaldsterrunte.rotonde@gmail.com